
Συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων στα παιδιά
Η συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων είναι μια ομάδα κληρονομικών διαταραχών που επηρεάζουν τη λειτουργία των επινεφριδίων και την παραγωγή σημαντικών ορμονών, κυρίως της κορτιζόλης και σε ορισμένες μορφές της αλδοστερόνης. Η συχνότερη μορφή προκαλείται από ανεπάρκεια του ενζύμου 21-υδροξυλάση και μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετική βαρύτητα από τη νεογνική ηλικία έως την παιδική ή την εφηβική ζωή.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι σοβαρές μορφές μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και επικίνδυνη απώλεια άλατος και αφυδάτωση τις πρώτες εβδομάδες της ζωής. Αντίθετα, οι ηπιότερες μορφές μπορεί να γίνουν αντιληπτές αρκετά αργότερα, μέσα από σημεία πρόωρης παραγωγής ανδρογόνων.
Πώς κληρονομείται η συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων;
Η συχνότερη μορφή της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων κληρονομείται με αυτοσωμικό υπολειπόμενο τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι συνήθως και οι δύο γονείς είναι υγιείς φορείς μιας παθολογικής παραλλαγής του γονιδίου. Όταν και οι δύο γονείς είναι φορείς, σε κάθε εγκυμοσύνη υπάρχει:
- 25% πιθανότητα το παιδί να έχει τη νόσο
- 50% πιθανότητα να είναι υγιής φορέας
- 25% πιθανότητα να μην έχει κληρονομήσει τη συγκεκριμένη γενετική διαταραχή
Μορφές της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων
Στη συχνότερη μορφή της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων, που οφείλεται σε ανεπάρκεια της 21-υδροξυλάσης, διακρίνουμε την κλασική και τη μη κλασική μορφή.
- Κλασική συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων
Η κλασική μορφή είναι η σοβαρότερη και εκδηλώνεται από τη νεογνική ή πρώιμη βρεφική ηλικία. Διακρίνεται σε:
- Αλατοπενική Μορφή: υπάρχει σημαντική ανεπάρκεια τόσο της κορτιζόλης όσο και της αλδοστερόνης. Χωρίς θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αφυδάτωση και επινεφριδιακή κρίση.
- Απλή Αρρενοποιητική Μορφή: η παραγωγή κορτιζόλης παραμένει μειωμένη, αλλά η παραγωγή αλδοστερόνης είναι συνήθως επαρκής ώστε να μην παρατηρείται σοβαρή απώλεια άλατος.
- Μη κλασική συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων
Η μη κλασική μορφή είναι ηπιότερη και μπορεί να εκδηλωθεί κατά την παιδική ηλικία, στην εφηβεία ή ακόμη και στην ενήλικη ζωή. Στα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν πρόωρη τριχοφυΐα στο εφήβαιο ή στις μασχάλες, έντονη οσμή σώματος, ακμή, επιτάχυνση της ανάπτυξης και προχωρημένη οστική ηλικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα είναι πολύ ήπια, ενώ κάποια άτομα μπορεί να παραμένουν ασυμπτωματικά.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει στα νεογνά;
Η κλινική εικόνα εξαρτάται από τη μορφή και τη βαρύτητα της νόσου. Στα κορίτσια με κλασική συγγενή υπερπλασία επινεφριδίων λόγω ανεπάρκειας 21-υδροξυλάσης, η αυξημένη έκθεση σε ανδρογόνα κατά την ενδομήτρια ζωή μπορεί να προκαλέσει διαφορετικού βαθμού αρρενοποίηση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων. Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα, όπως η μήτρα και οι σάλπιγγες, αναπτύσσονται συνήθως φυσιολογικά.
Στα αγόρια, τα εξωτερικά γεννητικά όργανα μπορεί να φαίνονται φυσιολογικά κατά τη γέννηση. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερα στην αλατοπενική μορφή, η νόσος μπορεί να μην γίνει άμεσα αντιληπτή. Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες και να περιλαμβάνουν κακή σίτιση, εμέτους, απώλεια βάρους και αφυδάτωση.
Πώς μπορεί να εκδηλωθεί σε μεγαλύτερα παιδιά;
Σε μεγαλύτερα παιδιά, η αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και την οστική ωρίμανση. Ανάλογα με τη μορφή και τη βαρύτητα της νόσου, μπορεί να παρατηρηθούν:
- πρόωρη εμφάνιση τριχοφυΐας στο εφήβαιο ή στις μασχάλες
- έντονη οσμή σώματος σε μικρή ηλικία
- ακμή
- επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης
- προχωρημένη οστική ηλικία
Ένα παιδί μπορεί αρχικά να αναπτύσσεται ταχύτερα και να φαίνεται ψηλότερο από τους συνομηλίκους του. Ωστόσο, η παρατεταμένη έκθεση σε αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων μπορεί να επιταχύνει την ωρίμανση των οστών και τη σύγκλειση των αυξητικών πλακών. Εάν η νόσος δεν διαγνωστεί ή δεν ελεγχθεί επαρκώς, αυτό μπορεί να οδηγήσει τελικά σε χαμηλότερο τελικό ανάστημα από το αναμενόμενο.
Τι είναι η επινεφριδιακή κρίση;
Η επινεφριδιακή κρίση αποτελεί τη σοβαρότερη επιπλοκή της αλατοπενικής μορφής της κλασικής συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων. Οφείλεται στη σοβαρή ανεπάρκεια κορτιζόλης και αλδοστερόνης και μπορεί να εμφανιστεί ήδη κατά τις πρώτες εβδομάδες της ζωής. Ένα νεογνό μπορεί να παρουσιάσει:
- μειωμένη διάθεση για σίτιση
- επαναλαμβανόμενους εμέτους
- απώλεια βάρους ή ανεπαρκή πρόσληψη βάρους
- αφυδάτωση
- έντονη αδυναμία ή υπνηλία
- χαμηλή αρτηριακή πίεση
Στον εργαστηριακό έλεγχο παρατηρούνται συχνά χαμηλά επίπεδα νατρίου και υψηλά επίπεδα καλίου, ενώ στις σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί μεταβολική οξέωση. Χωρίς άμεση αντιμετώπιση, η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε κυκλοφορική καταπληξία (shock) και να γίνει απειλητική για τη ζωή.
Διάγνωση
Η διάγνωση της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων βασίζεται στον συνδυασμό της κλινικής εικόνας και ειδικών ορμονικών εξετάσεων. Ο παιδοενδοκρινολόγος αξιολογεί, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, τα συμπτώματα, τον ρυθμό ανάπτυξης, την εξέλιξη της εφηβείας και την οστική ωρίμανση.
Βασική εξέταση για τη διερεύνηση της συχνότερης μορφής, δηλαδή της ανεπάρκειας της 21-υδροξυλάσης, είναι η μέτρηση της 17-υδροξυπρογεστερόνης (17-OHP). Μετά τη βρεφική ηλικία, η εξέταση πραγματοποιείται κατά προτίμηση νωρίς το πρωί, καθώς τα επίπεδά της μπορεί να μεταβάλλονται μέσα στην ημέρα. Ανάλογα με την περίπτωση, ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει επίσης:
- ηλεκτρολύτες, κυρίως νάτριο και κάλιο
- κορτιζόλη και άλλες ορμόνες του φλοιού των επινεφριδίων
- ρενίνη και αλδοστερόνη
- ανδρογόνα
- δοκιμασία διέγερσης με ACTH (Synacten-Test), ιδιαίτερα όταν τα επίπεδα της 17-OHP είναι οριακά
- ακτινογραφία άκρας χειρός για την εκτίμηση της οστικής ηλικίας, όταν υπάρχουν ενδείξεις επιταχυνόμενης ανάπτυξης ή υπερανδρογονισμού
Στις περιπτώσεις όπου τα αποτελέσματα του ορμονικού ελέγχου δεν είναι σαφή ή όταν απαιτείται ακριβέστερη τεκμηρίωση της αιτίας, μπορεί να πραγματοποιηθεί γενετικός έλεγχος του γονιδίου CYP21A2. Ο γενετικός έλεγχος είναι επίσης χρήσιμος για τη γενετική συμβουλευτική της οικογένειας.
Θεραπεία
Η αντιμετώπιση της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων εξαρτάται από τη μορφή και τη βαρύτητα της νόσου και εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού.
- Στην κλασική συγγενή υπερπλασία επινεφριδίων, η θεραπεία περιλαμβάνει χορήγηση γλυκοκορτικοειδών για την αναπλήρωση της ανεπαρκούς παραγωγής κορτιζόλης και τον έλεγχο της αυξημένης παραγωγής ανδρογόνων. Στα παιδιά που βρίσκονται ακόμη σε ανάπτυξη, η υδροκορτιζόνη αποτελεί τη θεραπεία επιλογής. Όταν υπάρχει ανεπάρκεια αλδοστερόνης, χορηγείται επιπλέον φλουδροκορτιζόνη. Στα νεογνά και τα μικρά βρέφη με αλατοπενική μορφή μπορεί να χρειάζεται επίσης συμπληρωματική χορήγηση χλωριούχου νατρίου.
- Στη μη κλασική μορφή δεν χρειάζονται θεραπεία όλα τα παιδιά. Σε ασυμπτωματικά παιδιά συνήθως δεν χορηγούνται γλυκοκορτικοειδή. Θεραπεία μπορεί να εξεταστεί όταν υπάρχει πρώιμη και γρήγορη εξέλιξη της τριχοφυΐας του εφηβαίου, σημαντική επιτάχυνση της οστικής ηλικίας ή άλλα κλινικά σημαντικά σημεία αυξημένης παραγωγής ανδρογόνων.
Γιατί χρειάζεται τακτική παρακολούθηση;
Η συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων απαιτεί συστηματική και εξατομικευμένη παρακολούθηση από παιδοενδοκρινολόγο, ιδιαίτερα στα παιδιά που λαμβάνουν θεραπεία. Κατά την παρακολούθηση αξιολογούνται, μεταξύ άλλων:
- η αύξηση του ύψους και του βάρους
- ο ρυθμός ανάπτυξης
- η εξέλιξη της εφηβείας
- η οστική ηλικία
- τα επίπεδα συγκεκριμένων ορμονών
- η αρτηριακή πίεση
- η ανταπόκριση στη θεραπεία και η προσαρμογή της δοσολογίας, όταν χρειάζεται
Στόχος είναι να επιτυγχάνεται ο κατάλληλος έλεγχος της νόσου με τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση γλυκοκορτικοειδών. Η ανεπαρκής θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων και επιτάχυνση της οστικής ωρίμανσης, ενώ η υπερβολική χορήγηση γλυκοκορτικοειδών μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Για τον λόγο αυτό, η τακτική επανεκτίμηση είναι απαραίτητη για τη σωστή προσαρμογή της θεραπείας στις ανάγκες κάθε παιδιού.
Πότε να απευθυνθείτε σε παιδοενδοκρινολόγο;
Όταν υπάρχουν συμπτώματα που δημιουργούν υποψία διαταραχής της λειτουργίας των επινεφριδίων ή παθολογικά ευρήματα στον ορμονικό έλεγχο, η αξιολόγηση από παιδοενδοκρινολόγο είναι σημαντική για τη σωστή διάγνωση και την επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης.
Στο Παιδοενδοκρινολογικό Ιατρείο μας στην Πάτρα πραγματοποιείται εξειδικευμένη αξιολόγηση της ανάπτυξης και της ορμονικής λειτουργίας του παιδιού, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση της συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων και την εξατομικευμένη παρακολούθηση και αντιμετώπιση, όπου αυτή απαιτείται.
Leave a reply


